De Participatiematrix is een tool voor projectleiders om het gesprek aan te gaan met ervaringsdeskundigen over hun gewenste rollen in verschillende fases van onderzoek. 

Kenniscentrum Revalidatiegeneeskunde Utrecht (UMC Utrecht Hersencentrum en De Hoogstraat Revalidatie) ontwikkelde de Participatiematrix in samenwerking met de BOSK, en met financiële ondersteuning van Fonds NutsOhra. Onderzoekers Marjolijn Ketelaar en Dirk-Wouter Smits van het kenniscentrum ondervonden dat het belangrijk is om meer systematisch samen te werken met patiënten als ervaringsdeskundigen, als ze echt impact willen maken met onderzoeksprojecten. Daarbij speelt patiëntenparticipatie ook een steeds grotere rol bij de beoordeling van onderzoeksaanvragen en -subsidies. De onderzoekers concludeerden dat de samenwerking tussen onderzoeker en patiënt beter kan. En dat structuur daarbij heel belangrijk is. Op basis van eerdere onderzoekservaringen, literatuurverkenning en diverse expertpanels is de Participatiematrix ontwikkeld. 

Doel
Het doel van de Participatiematrix is om samenwerking tussen projectleiders en ervaringsdeskundigen in onderzoeksprojecten te bevorderen en expliciet vorm te geven. Hierdoor krijgen patiënten meer zeggenschap in projecten, op een manier die bij hen past. Tevens worden wederzijdse verwachtingen duidelijk en vindt participatie minder vrijblijvend plaats. Dergelijke samenwerkingen kunnen leiden tot relevantere onderzoeksprojecten, met meer impact. De Participatiematrix is primair ontwikkeld om samen vooruit te kijken naar gewenste rollen. Zo kunnen onderzoeker en ervaringsdeskundige in onderling overleg afspraken maken en vastleggen. Daarnaast kan deze tool worden gebruikt om terug te kijken, bijvoorbeeld in tussentijdse evaluaties en eindevaluaties over de betrokkenheid van ervaringsdeskundigen in een project.

Gebruik
De Participatiematrix wordt door projectleiders gebruikt als leidraad voor gesprekken met ervaringsdeskundigen. Aan de hand van de matrix maken zij afspraken over de gewenste rollen binnen de verschillende fases van onderzoek. Horizontaal in de matrix worden de verschillende participatierollen weergegeven en verticaal de verschillende projectfases. Door de rollen en fases met elkaar te combineren ontstaat een matrix met meerdere cellen die worden ingevuld met concrete activiteiten. Deze activiteiten hoeven niet meteen volledig te zijn, maar kunnen bijvoorbeeld per fase opnieuw worden besproken.