Handleiding: Versterken van de participatie van oudere patiënten en naasten ter verbetering van de kwaliteit van zorg (EBCD methodiek)

De handleiding biedt handvatten om de Experience-Based Co-Design (EBCD) methodiek in uw eigen organisatie toe te passen als hulpmiddel om de zorg te verbeteren. Bij EBCD vormen patiëntervaringen het uitgangspunt voor een verbetertraject in de zorg, met actieve, betekenisvolle participatie van patiënten, diens mantelzorg en zorgverleners. Deze handleiding is mede gebaseerd op ervaringen met de EBCD methodiek in een kwaliteitsverbetertraject in de oncologische zorgpaden borst- en darmkanker in Zuyderland MC. Hierbij is met name toegespitst op de oudere (ouder dan 65 jaar) kankerpatiënt en diens mantelzorg. 

Kenmerken: 

Experience-Based Co-Design is een participatieve, actiegerichte benadering. Hierbij worden er kwaliteitsverbeteracties uitgevoerd en geïmplementeerd, waarbij de patiënt en diens mantelzorg actief betrokken worden bij de verbetering en herinrichting van de zorg. In deze toolkit wordt er met name gesproken over de oudere (>65jaar) patiënt, omdat we in ons project met deze doelgroep ervaringen hebben opgedaan.

EBCD is gebaseerd op de persoonlijke ervaringen van de deelnemers, vandaar ‘Experience-Based’. Op basis van concrete (positieve en negatieve) ervaringen van de oudere patiënt, diens mantelzorg en de zorgverleners, wordt het zorgproces geëvalueerd en worden prioriteiten gesteld. Door het achterhalen van (positieve en negatieve) ervaringen van de contactmomenten (touchpoints) binnen de zorg, kunnen lacunes in de kwaliteit van de zorgverlening naar boven komen.

Door het benoemen en bespreken van touchpoints vindt een verdieping plaats van de feitelijke ervaringen en gaan zorgverleners de ervaringen van de patiënten beter begrijpen. De oudere patiënt, diens mantelzorg en zorgverleners werken als ‘gelijkwaardige’ partners samen om de zorg te verbeteren. Vandaar de term ‘Co-Design’. Ze werken samen in kwaliteitsverbeterteams en doorlopen samen het proces van kwaliteitsverbetering. Hierbij worden verbeteracties uitgevoerd en geëvalueerd om de kwaliteit van zorg daadwerkelijk te verbeteren (plan-do-study-act).

De fasen van EBCD zijn:

Fase 1: In kaart brengen van ervaringen van oudere patiënten en hun mantelzorg.
Fase 2: In kaart brengen van de ervaringen van zorgverleners.
Fase 3: Prioritering van onderwerpen, eerst apart in de drie groepen en dan gezamenlijk.
Fase 4: Implementeren van co-design kwaliteitsverbeterteams.
Fase 5: Duurzaam implementeren. EBCD sluit aan bij de toenemende belangstelling voor patiëntervaringen in de gezondheidszorg.

EBCD sluit aan bij de toenemende belangstelling voor patiëntervaringen in de gezondheidszorg. Deze methodiek kan de zorg patiënt-gerichter maken voor een hele populatie. Immers, de ervaringen van de oudere patiënt en diens mantelzorg zijn het uitgangspunt, dus de ervaringsdeskundigheid komt door EBCD tot zijn recht. EBCD is bovendien een methode die zorgverleners daadwerkelijk bewust kan maken van wat de oudere patiënt met kanker en diens mantelzorg hebben meegemaakt. Het gaat immers om hun ‘ervaring met de zorg’, niet om hun ‘mening over de zorg’, want een mening kan iedereen hebben.

EBCD kan een trigger zijn voor zorgverleners om op nieuwe manieren te denken. Nu wordt er vaak gedacht over het verbeteren van de zorg in termen van het optimaliseren van organisatorische (keten) processen, maar EBCD kan zorgverleners doen inzien dat de kwaliteit van de zorg veel meer zit in het mee naar huis nemen van positieve ervaringen door patiënten en diens mantelzorg.

Tips: 

Tijdens ons EBCD project hebben we geleerd dat een aantal aandachtspunten doorslaggevend zijn voor succesvolle patiëntenparticipatie:

  • Bepaal het design van participatie in de schrijffase samen met patiënten(vertegenwoordigers).
  • Breng de kosten, tijdsinvestering, transport en belastbaarheid van de patiënten in kaart en maak afspraken met hen hierover.
  • Ondersteun zorgverleners en patiënten(vertegenwoordigers) tijdens het EBCD proces zodat een omgeving van patiëntenparticipatie gecreëerd wordt, bijvoorbeeld betrek iemand uit de organisatie die ervaring heeft met patiëntenparticipatie of betrek iemand van een patiëntenorganisatie met expertise op dit gebied. Het vertalen van individuele ervaringen naar verbeterpunten voor een hele populatie is een grote stap. Patiënten en mantelzorgers (of mantelzorg) hebben daar ondersteuning bij nodig.
  • Bepaal welke representativiteit nagestreefd wordt: weinig mensen versus hele populatie, ervaring versus statistiek, cxpert patiënt versus leek.
  • Investeer in het vertrouwen van alle betrokken in het participatieproces.
  • Patiëntenparticipatie is een team-effort. Fouten maken mag.
  • Houd rekening met de kenmerken van de doelgroep, denk aan opleidingsniveau, gezondheidsproblemen, etc.
  • Zorg voor een ‘open houding’ en een veilige omgeving om een ‘wederzijdse werkrelatie aan te kunnen gaan’.
  • Evalueer samen met patiënten en diens mantelzorg hun bijdrage regelmatig. Houdt gedurende het gehele proces een kort lijntje met hen, ook als er inhoudelijk weinig nieuws te melden is.
  • Waardeer participatie door de bijdrage van patiënten en diens mantelzorg zichtbaar te maken, bijvoorbeeld in rapporten, presentaties.
Download(s): 
PDF icon Handleiding EBCD- methodiek Huis van de Zorg

Meer weten?

Dit project betrof een samenwerking van Zuyderland, Zuyd Hogeschool, het Huis voor Zorg, IKNL, CBO, stichting leven met kanker, Universiteit Maastricht en andere partners.

De ervaringen van patiënten, mantelzorg en zorgverleners bij dit participatieproject is weergegeven in een korte film van 5 min.

Contact: 

Asiong Jie, asiong.jie@zuyd.nl
Hematoloog Zuyderland MC & Lector Zuyd Hogeschool

Tags: 

Reageer

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd