Familiefabels: een interactieve theatervoorstelling over familieparticipatie binnen de zorg

Binnen de langdurige zorg is een cultuuromslag gaande. Familieleden worden steeds vaker betrokken bij de zorgverlening en het welzijn van cliënten, waardoor ook de rol van zorgverleners verandert. Dit vergt van beide partijen een andere manier van denken en handelen, maar dat gaat niet altijd vanzelf. Participatiekompas sprak met Yvonne de Jong, expert Familieparticipatie bij Vilans.

Je moet als organisatie steeds het gesprek blijven voeren. Zodra men gaat invullen voor een ander gaat het mis!

“De relatie tussen zorgverleners en familieleden wordt vaak overschaduwd door misvattingen en vooroordelen over elkaar. ‘Die heeft zo’n drukke baan, die heeft nooit tijd voor zijn moeder’ of ‘Die begeleider is zo druk bezig, ik zal haar maar niet lastigvallen met mijn vragen’”, zegt Yvonne de Jong. Samen met haar collega Theo Royers ontwikkelde zij de interactieve theatervoorstelling Familiefabels. Vaak met een lach, maar ook op serieuze wijze worden vooringenomen meningen weggenomen om uiteindelijk de samenwerking rondom cliënten te verbeteren. Theater is een creatief middel om bewustwording te creëren en nieuw gedrag aan te leren, ook binnen de zorgsector. “Het is een laagdrempelige en informele manier om problemen onder de loep te nemen en deze ook op te lossen”, aldus Yvonne.

Van monoloog naar dialoog
Yvonne speelt gedurende de voorstelling zeven verschillende familietypetjes, waarmee misverstanden tot leven worden gebracht en situaties worden uitvergroot. Duidelijk wordt hoe het ‘eigen’ gedrag kan overkomen op anderen. Hoewel Yvonne ervan overtuigd is dat samen lachen verbindt, wil ze het publiek ook een spiegel voorhouden en aanzetten tot denken. Na elk typetje van Yvonne leidt Theo de interactie met het publiek; voornamelijk medewerkers van zorgorganisaties en mantelzorgers, maar ook cliënten. Het duurt soms even voordat het ijs breekt en mensen openlijk durven te spreken in een volle zaal, maar Theo weet altijd de dialoog aan te wakkeren. Tevens reikt hij het publiek handvatten aan om familie te betrekken bij het zorgproces. Yvonne: “We willen tijdens de voorstelling een informele, veilige sfeer creëren, want de interactie is heel belangrijk. Door ervaringen te delen en verhalen vanuit een ander perspectief te horen, worden mensen zich bewust van hun eigen gedrag én dat van anderen. Als ze daar even bij stil staan en het uiteindelijk begrijpen, maken zij sneller de vertaalslag naar het dagelijks leven.”

Een stap in de goede richting
De theatermakers willen vooral benadrukken dat goede communicatie onmisbaar is voor wederzijds begrip. “Door de familietypetjes tot leven te brengen en er daarna over te praten willen wij alle misvattingen en vooroordelen rondom familieparticipatie wegnemen. Het is belangrijk dat alle neuzen dezelfde kant op staan en met de voorstelling geven wij de betrokken partijen een duwtje in de goede richting.”

Voorstelling op maat
Yvonne en Theo reizen het hele land door met Familiefabels, van Groningen tot aan Kerkrade bezoeken zij diverse zorgorganisaties. Vooral binnen de ouderenzorg, gehandicaptenzorg en thuiszorg is er behoefte aan meer ondersteuning bij familieparticipatie. Overigens kunnen ook andere zorgorganisaties een beroep doen op de theatermakers, want de scènes en interacties worden steeds aangepast aan het publiek en actuele ontwikkelingen binnen de zorg. Voorafgaand aan de voorstelling is er uitvoerig contact met de opdrachtgever en aan de hand van goed geïllustreerde voorbeelden die zich voordoen binnen de organisatie, wordt de voorstelling uiteindelijk op maat gemaakt.

Een beweging in gang zetten
Veel mensen vinden herkenning in de gespeelde familietypetjes en geschetste situaties. Volgens Yvonne zijn er gedurende de voorstelling veel aha-momentjes. Als ze begeleiders hoort zeggen: “Nu valt het kwartje! Nu snap ik waarom de familie niet altijd komt opdagen als er iets wordt georganiseerd”, is haar missie geslaagd. Hetzelfde geldt voor de reactie van een moeder die zei: “Zoals jij het speelde, zo is het ook echt!”. De voorstelling kan worden gezien als een ludieke kick-off om het gesprek over familieparticipatie op gang te brengen. Het is overigens van groot belang dat organisaties na de voorstelling doorpakken. “Je moet als organisatie steeds het gesprek blijven voeren, met alle betrokken partijen. Hoe vind je dat het gaat? Hoe wil je betrokken worden? Zodra men gaat invullen voor een ander gaat het mis”, zegt Yvonne. Ze vertelt dat Kansplus en ’s Heeren Loo de handen ineen hebben geslagen bij het ontwikkelen van een werkmethode ter ondersteuning van familieparticipatie. Aan de hand van onder andere een familiecongres, een familiecampagne en de voorstelling Familiefabels verzamelden zij verhalen en ervaringen van familie, cliënten en zorgverleners. Dit heeft uiteindelijk geleid tot ‘Bouwstenen voor familiebeleid’, een werkmethode bestemd voor de gehele gehandicaptensector. “Het is goed dat familieparticipatie  aandacht krijgt en structureel op de kaart wordt gezet”, vindt Yvonne. “Familieparticipatie vraagt om een aanpak in structuur en cultuur. Wij bieden als Vilans ook advies en trainingen voor organisaties om tot een duurzame verandering te komen.”
Voor Yvonne komt vorm en inhoud samen met Familiefabels. “Ik ben deskundige op het gebied van familieparticipatie en de voorstelling is een heel mooie manier om mijn boodschap te verspreiden. Door mensen te laten zien en voelen, creëer je meer bewustwording. Dan pas ziet men ook de meerwaarde van gedragsverandering in. Al is er maar één iemand die zegt: “Hoe gaan we hier morgen mee verder?”, dat is waarvoor ik het doe.”
 

Fotograaf: Elsbeth Pilz, Groot Schermer

Familieparticipatie vraagt om een aanpak in structuur en cultuur
Tags: 

Meer weten?

Methoden & Tools: 
Theater als middel

Reageer

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd.