Melden van bijwerkingen: daar worden we allemaal beter van

Het melden van bijwerkingen leidt tot belangrijke nieuwe kennis over geneesmiddelen. Toch zijn landen in Europa pas sinds 2010 verplicht om ook meldingen van patiënten over bijwerkingen te ontvangen en beoordelen. Gelukkig zag Bijwerkingencentrum Lareb in ons land het belang hiervan al in 2003 in.

Waardevolle betrokkenheid

De waarde van betrokkenheid van de patiënt bij het bewaken van de veiligheid heeft zich inmiddels volop bewezen. Uit onderzoek naar de bijdrage van meldingen van bijwerkingen door patiënten is een aantal belangrijke conclusies getrokken:

  1. Patiënten doen heel goede en informatieve meldingen
  2. Ze geven met name een goede beschrijving van de bijwerking en wat het voor hen betekent
  3. Het leidt onmiskenbaar tot meer kennis over bijwerkingen

Cruciale rol

Er zijn de nodige voorbeelden van nieuwe kennis over bijwerkingen waarbij meldingen van patiënten een cruciale rol speelden. Zoals de verpakkingswijziging van het schildkliermedicijn Thyrax. De verpakking wijzigde van een potje naar een doordrukstrip. Dankzij meldingen van patiënten kwamen we er redelijk snel achter dat daardoor de werkzaamheid veranderd kon zijn, en sommige patiënten ontregeld raakten.

‘Elektrische schok sensaties’ was nu niet opgenomen in bijsluiters van de antidepressiva duloxetine en venlafaxine, als daarover niet gemeld was door patiënten. In de meldingen lieten ze weten dat ze het gevoel hadden onder stroom te staan en elektrische schokjes door het hoofd voelden gaan. Juist de goede beschrijving van wat ze ervaarden leidde tot de kennis van deze bijzondere bijwerkingen.

Tot slot de relatie tussen bepaalde antidepressiva en agressie. De zeer aangrijpende en zeer specifieke beschrijvingen van wat patiënten en zeker ook hun naasten was overkomen, gaf hier onmiskenbaar de doorslag.

Belang van melden

Waarom is kennis over bijwerkingen zo belangrijk? Allereerst omdat er maatregelen genomen kunnen worden als er veiligheidsproblemen zijn. Er kan reden zijn een middel van de markt te halen. Maar het kan ook gaan om een aanscherping van voor wie het voorgeschreven mag worden. Of om een verplichte screening op potentiele ernstige bijwerkingen bij gebruik.

Zo moet bijvoorbeeld bij het gebruik van bepaalde parkinsonmedicijnen (pergolide, cabergoline, bromocriptine), vòòr gebruik, na 3-6 maanden na de start en vervolgens elke 6-12 maanden een echo van het hart van de patiënt worden gemaakt, sinds we weten dat het middel tot hartklepproblemen kan leiden. Deze kennis is ook cruciaal voor patiënten, zodat zij zelf om deze controle kunnen vragen als dat onvoldoende gebeurt.

Verder speelt kennis over bijwerkingen een rol bij de keuzes die er zijn bij het voorschrijven van geneesmiddelen. In het gesprek tussen patiënt en voorschrijvend arts zou deze afweging goed moeten worden besproken. Dat gebeurt nu nog te weinig. Het tijdig herkennen van bijwerkingen kan van levensbelang zijn. Hoewel het niet vaak voorkomt, is het van groot belang dat een longembolie na pilgebruik, of een alvleesklierontsteking bij een antischimmelmiddel tijdig herkend worden.

Tot slot kan goede voorlichting aan patiënten bijwerkingen soms ook voorkomen. Zoals het advies om bij hogere doseringen doxycycline niet te gaan zonnebaden. Dat kan namelijk leiden tot nagelloslating.

Altruïsme

Uit de onderzoeken naar meldgedrag van patiënten bleek dat de belangrijkste motivatie om te melden altruïsme is. Patiënten willen vooral een bijdrage leveren aan de veiligheid van geneesmiddelen. En ze willen dat de kennis van wat zij ervaren hebben van nut kan zijn voor andere patiënten.

En dat is precies waar het om gaat. Het melden van bijwerkingen: daar wordt iedereen beter van.

Bijwerkingen melden?

Bijwerkingen doorgeven kan via Lareb.nl of via de app 'Bijwerking' (te downloaden via App store en Play store).

Over de auteur

Agnes Kant is sinds januari 2011 werkzaam als directeur, epidemioloog bij het Bijwerkingencentrum Lareb, het Nederlandse meld- en kenniscentrum voor bijwerkingen van geneesmiddelen. Van 1998 tot 2010 maakte ze deel uit van de Tweede Kamerfractie van de SP. 

Foto's: Frank Groeliken

 

Dit artikel is geschreven door:

Agnes Kant
Foto Agnes Kant

Reageer